persona-16

.
je bent hier
Toon keuzemenu
Soms lijkt het alsof ze doorleeft of er niets gebeurd is
Soms lijkt het alsof ze doorleeft of er niets gebeurd is

Welkom

U bent de ouder van een Jonge Held van 13 tot 18 jaar die te maken heeft met een overlijden van een dierbare.

Gaat uw kind een dierbare verliezen of heeft uw kind een dierbare verloren? Dan is deze webpagina bedoeld voor u.
Waarschijnlijk is degene die gaat overlijden of is overleden, ook een dierbare van u. U staat voor de onnoemelijk moeilijke taak om met uw eigen zorgen en verdriet om te gaan en tegelijkertijd met die van uw kind(eren). Met deze website hopen we u te helpen bij het begrijpen en steunen van uw kind(eren) in deze moeilijke tijd. U vindt hier informatie in woord en beeld over hoe kinderen rouwen en allerlei tips.

Advies op maat
Heeft u nog vragen die hier niet worden beantwoord? Klik hier om online persoonlijk advies te vragen.

Als ouder staat u heel dicht bij uw kind, uw begrip en steun is dan ook van grote waarde voor een gezonde rouwverwerking van uw kind.

Bespreekbaar maken van verdriet en gemis

Bied hulp aan en toon interesse

Blijf over de overledene praten

De jongere niet als volwassene behandelen

De jongere als zielig behandelen

Denk niet dat het verlies na een paar weken/maanden wel verwerkt is

Eerlijk zijn

Eventuele eigen emoties niet onderdrukken.

Iets leuks doen met uw jonge held(en)

In de gaten houden

Lichamelijke klachten niet negeren

Maak af en toe tijd om iets te doen met uw kind

Maak het grote verdriet en het gemis bespreekbaar

Niet aandringen

Niet teveel verantwoordelijkheid geven

Niet verzwijgen van verlies en verdriet

Ontschuldig de jongere

Regels en grenzen handhaven

Regels en structuur niet loslaten

Spullen met herinneringen laten staan/hangen

Troostcadeautje geven

Vraag om hulp of ondersteuning

Wees alert op de Verjaardag/sterfdag

Wees duidelijk en niet te lang van stof

Wees eerlijk over ziekte

Wijzen op het forum van Stichting Achter de Regenboog

Wijzen op het kindergedeelte van deze site

Informatief: Helpen bij verlies en verdriet

Helpen bij verlies en verdriet is een onmisbare gids voor al wie rouwende mensen en mensen met verdriet wil helpen. Naast verlies door dood besteedt de auteur ook aandacht aan andere verliessituaties, zoals verlies van de gezondheid, van het werk, van een perspectief. Helpen bij verlies en verdriet is een gids die thuishoort in elke huiskamer en op elke werktafel, niet om in één keer door te lezen, maar om telkens weer ter hand te nemen wanneer je wordt geconfronteerd wordt met verdriet.
Manu Keirse , Lannoo , 20018 , ISBN 9789020982701 .
Koop dit boek via deze link en u helpt de Jonge Helden

Informatief: Kinderen in spagaat

Rouw na scheiding en overlijden Kinderen rouwen na een echtscheiding, en na de dood van een gescheiden ouder. In beide situaties zien we min of meer gelijksoortige reacties op het verlies. Dit is te lezen in Kinderen in spagaat van Leoniek van der Maarel. De auteur begeleidt kinderen bij hun verlies en leert hen omgaan met lijden en rouw. Zij benadrukt dat de omgeving van de kinderen in zulke turbulente perioden een belangrijke rol speelt. Het bijzondere is dat kinderen zelf vertellen waarmee zij geholpen zijn en waarmee absoluut niet. Dat maakt het boek erg praktisch. Een boek voor ouders, familieleden, leerkrachten en hulpverleners.
Leoniek van der Marel , ISBN 9789025902018 .

Mijn herinneringsboek

Mijn herinneringsboek is een boek van troost. Een bijzonder geschenk voor iemand die je liefhebt. Een boek dat uitnodigt om, met of zonder woorden, te raken aan de kostbare parel van het verdriet, om dan weer de hartenklop van de vreugde te voelen. Dit is een boek om te koesteren, te bewaren voor later. Werken met dit boek is een beetje reizen met jou naar een andere plek gaan je laten weten dat ik nog steeds héél veel van je hou. Mijn herinneringsboek is een boek dat een helend proces met zich meebrengt. Als het einde nadert kan er samen met de kinderen in gewerkt worden. De samen afgelegde weg naar het afscheid is helend én voor de tijd erna is het een bijzonder herinneringsboek. Werken met dit boek in periode van rouw betekent wat was, is en blijft een 'goeie' plek geven.
Claire vanden Abbeele , ISBN 9789020977219 .

Informatief: Kinderen helpen bij verlies

Wat als het diepste verdriet kinderen treft? Dit is een wegwijzer bij het omgaan met rouw en verdriet bij kinderen. Het is een gids voor ouders, leerkrachten en begeleiders van kinderen. Het laat zien hoe zij kinderen en jongeren kunnen begeleiden in de confrontatie met verlies, ernstige ziekte in de familie, echtscheiding en zelfdoding.
Manu Keirse , ISBN 9789020984538 .

Informatief: Als kanker je gezin treft

Bij de diagnose kanker staat je wereld even stil. Maar het dagelijkse gezinsleven gaat wel door. Een belangrijke vraag waar je als ouder mee te maken krijgt, is: hoe gaan we met de kinderen om? Wat vertellen we wel en wat niet? En wat kunnen we aan reacties verwachten?
Leoniek van der Maarel , ISBN 9789491687099 .

Als je dit leest, ben ik dood

Als je dit leest, ben ik dood is een aangrijpend boek van Sally Nicholls over een jongen met leukemie. Sam weet dat hij binnenkort dood zal gaan. Hij begint aan een boek waarin hij de laatste maanden van zijn leven beschrijft. In zijn boek verzamelt hij wensenlijstjes en lijstjes met feiten. Ook stelt hij vragen waarop niemand ooit antwoord kan geven. Een ontroerend boek, vol humor.
Sally Nicholls , ISBN 9789026140204 .

Informatief: Als ik er niet meer ben

Je leeft maar één keer, maar hetzelfde kan gezegd worden van sterven. Een goede aanpak van de laatste fase van je leven kan je toelaten op een mooie manier afscheid te nemen. Dit boek is bedoeld voor iedereen die zich wil voorbereiden op het levenseinde, maar ook voor mensen die anderen hierin willen bijstaan. Het geeft antwoord op vragen als: Hoe stel je een goed zorgplan 'voor later' op? Waar heb je als patiënt recht op? Wat houdt een wilsverklaring concreet in en wat is het verschil met een euthanasieverklaring? En hoe kun je op een mooie manier afscheid nemen van je dierbaren? 'Stel je even voor dat je in een ziekenhuis bent opgenomen en niet meer kunt praten. Wie zal dat dan uit jouw naam doen? En hoe weet je zeker dat die persoon met jouw stem spreekt en jouw wil vertolkt? Dit boek wil je helpen om hier tijdig over na te denken. Het kan je helpen om je leven zo kwaliteitsvol mogelijk te leven, zelfs als je ernstige problemen met je gezondheid ervaar
Manu Keirse , ISBN 9789401424066 .

Zeven minuten na middernacht

Het monster verscheen net na middernacht. Maar het is niet het monster dat Conor verwachtte, het monster uit de nachtmerrie die hij bijna elke nacht heeft gehad sinds zijn moeder ziek werd. Die met de duisternis, de wind en het geschreeuw. Het monster uit zijn achtertuin is anders. Oud. Wild. En hij wil het meest gevaarlijke van alles van Conor, hij wil de waarheid.
Patrick Ness , ISBN 9789044537901 .

Voor ik doodga

Jenny Downham ging naar de toneelschool en werkte jarenlang in het alternatieve theatercircuit, maar is nu fulltime schrijfster. Ze woont in Londen. Voor ik doodga is haar debuut dat al voor verschijnen aan twintig landen werd verkocht. Op bol.com vind je alle boeken van Jenny Downham, waaronder het nieuwste boek van Jenny Downham.
Jenny Downham , ISBN 9789046705629 .

Verder zonder jou

Jongeren over de dood van iemand die ze lief is. ‘Verder zonder jou’ is het eerste boek waarin alleen de jongeren zelf aan het woord komen. Want wie kan beter vertellen hoe het is om zo jong een dierbare te verliezen? Het is een boek voor jongeren die iemand verloren, of weten dat dit gaat gebeuren, maar ook voor ouders, vrienden en familie, het onderwijs en de gezondheidszorg.
Daan Westerink , ISBN 9789025960360 .

Het was een vrijdag

Op een dag komen Mascha’s vader en moeder thuis. Ze vertellen Mascha dat haar moeder in het ziekenhuis is onderzocht. Ze is erg ziek en de dokters weten niet of ze weer beter kan worden. Ze wordt niet beter. Ze gaat dood. Hoe is dat voor Mascha?
Hanneke van der Werf , ISBN 9789077822210 .

Als jij er niet meer bent

Als je vader of moeder erg ziek wordt, dan maak je je grote zorgen. Hoe moet dat nu? Wat kan ik doen? Hoe ziek is mama? En wat gebeurt er als papa niet meer beter wordt? Misschien gaat papa of mama wel dood! Wat kunnen dokters doen? Over alle vragen die je daarbij hebt heeft Riet Fiddelaers dit boekje geschreven. Dat kan jou helpen in moeilijke dagen.
Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789025955816 .

Alles is voor altijd anders

Als Nina's moeder op een dag volkomen onverwacht overlijdt, verandert Nina's leven compleet. Van het ene op het andere moment is alles anders. Nina schrijft haar gevoelens op in haar dagboek, haar verdriet, kwaadheid, maar ook haar pogingen het leven weer op te vatten
Odiel Reef , ISBN 9789062493111 .

Afscheidsbrief

Marit krijgt een uitnodiging om de verjaardag van Anicke te vieren, haar beste vriendin. Maar hoe kan dat nou? Want Anicke is toch al twee jaar dood... Aarzelend besluit Marit een brief te schrijven, waarin ze uitlegt waarom ze niet wil komen. In haar brief wordt het verleden stukje bij beetje weer opgerakeld. En dat doet pijn.
Bobje Goudsmit , ISBN 9789025108281 .

De gelukvinder

Hamayun zit in Havo 4 en werkt mee aan de voorstellingen van het schooltoneel. Hij schrijft een stuk over zijn eigen verleden. Over het dagelijks leven in Kaboel, en de grappen die hij uithaalt met zijn vriendjes. Over de nacht dat de Taliban zijn vader gevangen nemen. Over de vlucht van het gezin, over de lange tocht die hij met zijn ouders en jongere broer en zusje moet ondernemen. Na een halfjaar komen ze in Nederland in een asielzoekerscentrum terecht. Hamayun vindt Nederland fris, en groen. En hier kan het gezin vrijer denken. Hier is er een toekomst mogelijk. Maar mogen ze wel blijven?
Edward van de Vendel , ISBN 9789045105918 .

Informatief: Kun je internetten in de hemel

In dit boek vertellen kinderen en jongeren uit verschillende culturen en religies welke gedachten, gevoelens en beelden zij hebben over de dood en wat er na de dood gebeurt. Ook vertellen ze hun verliesverhaal, wat hen steunt en troost geeft bij verlies en wat ouders, familie en school kunnen doen om te steunen. Tot slot geven ze aan wat voor hen in het leven belangrijk is. Om het onderwerp leven en dood bespreekbaar te maken, is in de bovenbouw van vijf basisscholen - openbaar, christelijk, katholiek, islamitisch en hindoestaans - een les gegeven over het thema leven en dood waarin kinderen tekeningen, gedichten en verhalen hebben gemaakt. Ook zijn met kinderen van deze scholen en met jongeren uit het voortgezet onderwijs interviews gehouden over leven en dood die een aanvulling vormen op de lessen. De verhalen van de kinderen en de jongeren zijn afgewisseld met voorbeeldverhalen, weetjes, interviews, tekeningen, tips en achtergrondinformatie. Voor scholen is er tot slot een speciaal hoofdstuk met praktijkervaringen en tips. 'Kun je internetten in de hemel?' is geschreven voor en door kinderen en jongeren. Maar de uitgave is ook bedoeld voor ouders, familieleden, vrienden, leerkrachten, docenten en hulpverleners. Het boek geeft veel praktische informatie en is daardoor van belang voor beroepsopleidingen.
Ineke Wienese , ISBN 9789077024423 .

Pijnstillers

Casper doet een stap naar voren. Het klamme zweet staat in zijn handen. Even heeft hij het gevoel dat hij droomt en straks in zijn bed wakker wordt. Hij heeft zich het laatste halfjaar zo vaak voorgesteld hoe het zou zijn als hij bij zijn vader voor de deur stond. Maar nu is het geen inbeelding, het is echt! Eén handeling en hij weet hoe zijn vader eruitziet. Casper haalt diep adem en drukt op de bel....
Carry Slee , ISBN 9789049920845 .

Nu ik!

Puck’s zusje is overleden, al jaren geleden. Maar de schaduw daarvan hangt nog steeds in huis. Puck is op zoek naar haar plek, naar wie ze is. Ze verft haar haar wit, net zoals haar overleden zus. Daar schrikt haar moeder van. Na een tijd komt het gezin weer in balans en neemt de overleden zus niet meer zo'n allesoverheersende plaats in.
Diet Verschoor , ISBN 9789025852191 .

Vlinder voor Marianne

Wat is het afschuwelijk als je zusje dood gaat. Mark-O is zes jaar en hij dacht dat Marianne die ziek in bed lag, daar ook altijd wel zou blijven. Maar nu is haar kamer leeg. Voor het hele gezin is het moeilijk te aanvaarden dat ze er niet meer is, maar Mark-O vindt een manier waardoor het wat gemakkelijker wordt.
Virgina Lee , ISBN 9789060692011 .

Wie ben ik zonder jou?

Ik dacht toch zeker een jaar lang na mijn vaders dood dat hij op wereldreis was en dat hij zo de kamer in kon stappen. Ik had altijd een masker op: vrolijk, altijd lachen, maar stiekem voelde ik me zo rot. Ik had spijt van het ruziemaken met mijn zusje, ik liet haar nooit op mijn kamer en nu kan het niet meer. Herken jij jezelf in deze uitspraken? Dan is dit boek voor jou gemaakt. Want misschien denk jij dat je de enige bent die dit heeft meegemaakt en zich zo voelt. Je leest hoe andere jongeren worstelen met hun verlies. Je zult ook zien dat er meerdere manieren zijn om er mee om te gaan. Rouwen hoef je namelijk niet allemaal op dezelfde manier te doen. Als mensen jou niet goed begrijpen dan kun je vragen of ze dit boek willen lezen, misschien wordt het dan duidelijker hoe jij je voelt en wat jij nodig hebt.
Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789077179086 .

Samen Gesteld

In dit boek schrijft de auteur over het thema ''het samengestelde gezin.'' Maar ook het oorspronggezin komt ruimschoots aan de orde. Hoe voeden ouders hun kinderen op? Wat hebben kinderen nodig om te groeien van afhankelijkheid naar onafhankelijkheid en vervolgens naar wederzijdse afhankelijkheid, het stadium betrouwbaar ouderteam zijn? Vanuit de beschrijving van het basisgezin schrijft de auteur vervolgens over de kenmerken van het samengestelde gezin en wat samengestelde gezinnen nodig hebben aan extra kennis. Hij pleit vrijmoedig voor de gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders en stiefouders om kinderen op te voeden. De rol van de grootfamilie, ooms, tantes, opa's en oma's wordt ook niet vergeten. De volwassenen kunnen met elkaar van grote betekenis zijn voor gezinnen. Beschreven wordt waar de gevaren liggen en wat de valkuilen zijn voor het samengestelde gezin, maar ook de kansen, mogelijkheden en de kracht. Vervolgens staat de auteur stil bij kinderen die opgroeien in gezinnen waarin ouders huwelijksproblemen hebben, echtscheiding voorkomt of van de ouders overleden is. Een praktisch en handzaam boek voor gezinnen, samengestelde gezinnen en alle mensen die hiermee direct of indirect te maken hebben. Een item dat heel actueel is in de huidige maatschappij!
H. Groeneboer , ISBN 9789076193120 .

Meer Dan Verdriet

Wat gebeurt er met jou? Zoveel soorten verdriet. Welke gevoelens gaan door je heen? Hoe ga je hiermee om? En wat gebeurt er met de mensen om je heen?

 De jongeren illustreerden met een getuigenis in woord en beeld, een schilderij, een boetseerwerk waarin zij zichzelf uitdrukten. Meer dan verdriet is een boek om lang en meermaals in te grasduinen, bij te verwijlen of actief mee aan het werk te gaan. Het is een boek dat door zijn eenvoudige rakende taal voor jong en oud een wereld van herkenning oproept
Claire vanden Abbeele , ISBN 9789020957228 .

Wish you were here

De 19-jarige Tamar leidt een onbezorgd studenten-leven, totdat haar vader plotseling overlijdt. Nu haar leven op z'n kop staat, vlucht ze in de zorg voor haar moeder. Maar ondertussen stopt ze haar eigen verdriet ver weg. Dat ze ook nog verliefd wordt op de knappe Jesse maakt het er niet gemakkelijker op.Terwijl ze haar leven langzamerhand weer op de rails krijgt, blijft Tamar denken aan wat ze haar demente oma op de begrafenis hoorde mompelen: Weet die jongen het wel? Wie is die jongen waar oma het over heeft? Nadat Tamar heeft ontdekt dat hij Ruben heet, besluit ze samen met haar vriendin Syl op zoek te gaan naar hem. Wat is de relatie tussen deze Ruben en haar vader? Tijdens haar zoektocht schrijft ze brieven aan haar vader en krijgt ze eindelijk de ruimte om haar verdriet te verwerken.
Iris Boter , ISBN 9789023993780 .

Waarom doet iemand dat?

De waaromvraag is waarschijnlijk de meest gestelde vraag na een zelfdoding, door volwassenen, maar ook door kinderen. Waarom dacht mama niet aan mij? Waarom hield papa niet genoeg van mij om te blijven leven? Het zijn vragen waarop het antwoord vaak niet voorhanden is. Dit boekje biedt heel praktische tips aan ouders, leerkrachten en hulpverleners. Hoe vertel je aan kinderen dat iemand een einde aan zijn leven heeft gemaakt? Wanneer vertel je het? Hoe kun je hen ondersteunen?
Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789078434016 .

Verboden terrein

Niemand had het zien aankomen. Jesper pleegt zelfmoord en zijn vrienden blijven in verbijstering achter. Hadden ze iets moeten merken? Waren ze er niet voor hem toen hij hen nodig had? Kunnen zij er nog achter komen wat hem tot zo iets wanhopigs heeft gedreven? Elk op hun eigen manier worstelen Femke, Lisa, Bruno en Max met deze vragen. Vragen waarop ze nooit antwoord kunnen krijgen. Voor de vrienden van Jesper gaat het leven door. Met veel moeite pakken zij de draad weer op na Jespers zelfgekozen dood.
Caja Cazemier , ISBN 9789021672953 .

Troost voor tranen

Omgaan met verlies en verdriet hangt samen met cultuur en religie. Jongeren met een niet-Nederlandse afkomst kunnen daardoor in hun rouwproces op onbegrip stuiten. In dit boek komen 22 jongeren aan het woord, allen kinderen van ouders met een niet-Nederlandse afkomst. Zij vertellen openhartig over het overlijden van gezinsleden, familieleden of vrienden en over hun rouwproces, dat sterk bepaald wordt door hun achtergrond. Hun wortels liggen in landen als Suriname, Turkije, Marokko en China, waar de familie in het leven van jongeren een belangrijke rol speelt. Ineke Wienese vroeg aan hen hoe het verlies hun dagelijks leven beïnvloedde, hoe ze hun verdriet verwerkten, welke invloed de thuiscultuur had en welke dromen of tekens ze kregen. De verhalen worden afgewisseld met gedichten en informatie over culturele gebruiken. Bij dit boek hoort een interactieve website: www.troostvoortranen.nl
Ineke Wienese , ISBN 9789025961084 .

Te snel

Op de avond voordat Eline met haar klas op excursie gaat, verongelukt Tim met zijn brommer. Eline had nog maar net verkering met Tim, en bijna niemand weet ervan. Ze wordt niet gewaarschuwd en stapt nietsvermoedend in de bus. Als Eline het nieuws pas bij thuiskomst hoort, is ze intens verdrietig. Ook Tims broer heeft het zwaar. Hij is boos en voelt zich door Tim in de steek gelaten. Als hij Eline tegenkomt, zoeken de twee steun bij elkaar. Maar het lijkt wel of ze allebei een totaal andere Tim kenden...
Caja Cazemier , ISBN 9789021666044 .

Samen sterk op eigen kracht

In Samen sterk op eigen kracht beschrijft beeldend therapeut Lotte van Kouwen hoe rouwen werkt, welke gevoelens daarbij komen kijken en hoe we die gevoelens al dan niet uiten. Iedereen rouwt verschillend, en kinderen rouwen weer anders dan volwassenen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het heel goed mogelijk is om als ouder je kind te begeleiden in zijn of haar rouwproces. Dat werkt Van Kouwen uit in het tweede deel van deze uitgave: creatieve werkvormen. Op een prachtige manier worden waardevolle activiteiten die kunnen helpen bij het verwerken van verdriet, stap voor stap toegelicht. De activiteiten zijn bedoeld om gezamenlijk te doen, juist hierdoor ontstaan vaak gesprekken en wordt de kracht van het gezin gestimuleerd. Tot slot bevat dit boek een bijzonder spel waarmee het gezin het verlies 'spelenderwijs' kan verwerken. Op de binnenkant van het omslag vind je het spelbord.
Lotte van Kouwen , ISBN 9789077671962 .

Over Leven En Dood

Als er iemand doodgaat van wie je houdt Het verlies van een naaste is in ieders leven een ingrijpende gebeurtenis. Hoe kom je daar ooit overheen? Jongeren hebben het vaak extra moeilijk. Zij zitten in een fase van hun leven waarin al veel gebeurt. Meer dan bij kinderen en volwassenen hebben jongeren de neiging om voor pijn en verdriet weg te lopen en zich terug te trekken. Wat gebeurt er allemaal voorafgaande aan en tijdens een begrafenis en crematie? Hoe verloopt een rouwproces? Op deze, en vele andere vragen geeft dit boek antwoord. Ook andere culturen komen aan bod. Het geeft jonge mensen waardevolle tips om deze verdrietige periode in hun leven door te komen. De vele praktische oefeningen kunnen hen helpen om het afscheid te verwerken en weer te genieten van dingen. Toch gaat dit boek vooral ook over het leven. Want de nabijheid van de dood kan maken dat je stilstaat bij wat in het leven écht belangrijk is.
Marja Baseler , ISBN 9789044324945 .

Om alles wat er niet meer is

Jongeren over achterblijven na zelfdoding Een boek vol verhalen, tips en gedichten van en voor jongeren. Het helpt om rouwen na een geval van zelfdoding bespreekbaar te maken. Jaarlijks verliezen honderden Nederlandse en Vlaamse jongeren een naaste door zelfdoding. Ze blijven achter met vragen en voelen zich vaak boos en in de steek gelaten. Ook angst en schaamte spelen nogal eens een rol. Veel rouwende jongeren vinden het moeilijk hun kwetsbare kant te laten zien en over hun gevoelens te praten, waardoor ze verstrikt kunnen raken in hun eigen gedachten. In dit boek vertellen ze openhartig over wie zij verloren hebben en hoe ze de periode voor en na het overlijden hebben ervaren. Ze vullen hun verhalen aan met eigen tips en gedichten. Zo bieden ze zichzelf en andere jongeren handvatten om rouwen na zelfdoding beter bespreekbaar te maken. "Het liefst zou ik schreeuwen: 'Kom terug!' Maar dat doe ik niet, want ik weet dat jij dat niet wilt."
M. Van 'T Erve Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789078434108 .

Moet ik nu huilen?

Kinderen leren van het leven zelf. Ook over de dood leren ze in hun eigen leefwereld. Als een kind of jongere autisme heeft of een daaraan verwante stoornis, dan gaat het leren van het leven zelf veel trager. Hun begrip van sociale interactie is beperkt en daardoor is het voor hen nog moeilijker om de dood te begrijpen. Dit boek is bedoeld om ouders, verzorgers, leerkrachten en andere betrokkenen bij kinderen en jongeren met en zonder autismespectrumstoornissen te helpen en te begeleiden bij een overlijden. Het kind heeft wellicht moeite om de dood te begrijpen maar wij hebben moeite om een kind met autisme te begrijpen. Daarom hebben we vaak veel vragen over autisme en de dood. Voelen kinderen met autisme wel verdriet?, vragen sommigen zich af. Nemen ze alles letterlijk? Hebben ze door wat er aan de hand is? Het boek begint met uitleg over autismespectrumstoornissen. Vervolgens wordt ingegaan op wat dood en rouw bij kinderen met autisme betekent. Hoe informeer je hen en hoe betrek je hen bij de dingen die gebeuren en bij de rituelen? Voor alle kinderen is de dood een bijzondere ervaring die bijzondere aandacht vergt. De auteurs staan bekend om hun deskundigheid op het gebied van autisme (Martine Delfos) en omgaan met rouw bij kinderen en jongeren (Riet Fiddelaers-Jaspers). In deze geheel vernieuwde versie worden de nieuwste inzichten op het gebied van autisme en de nieuwe DSM-5 besproken.
Martine F. Delfos Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789088505614 .

Mijn troostende ik

Rouw bij jongeren is een nauwelijks aangeroerd thema in de vakliteratuur. Riet Fiddelaers-Jaspers schreef er een vernieuwend boek over. Mijn troostende ik gaat over jongeren tussen de twaalf en de twintig jaar die een groot verlies hebben geleden. Centraal staat de vraag wat rouw voor deze jongeren betekent. Volgens de schrijfster zijn zij bijna allemaal normale jongeren. Ze zijn geraakt in hun kwetsbaarheid, maar tegelijkertijd flexibel en krachtig. Met de juiste steun van mensen in hun omgeving slagen verreweg de meesten erin om gezonde volwassenen te worden. Hun ouders, docenten en hulpverleners krijgen in dit boek achtergrondinformatie en handreikingen voor begeleiding. Riet Fiddelaers laat de jongeren zelf uitgebreid aan het woord om uit te leggen welke steun zij nodig hebben.
Riet Fiddelaers-Jaspers , ISBN 9789043508056 .

Luister nu eens naar mij!

Over ondergesneeuwde gevoelens bij jongeren en kinderen. o.a. over enkele kinderen met woedeaanvallen, een jongen die liever dood zou willen zijn, een meisje met anorexia dat van haar vader steeds weer leugens vernam over haar moeder, een meisje dat in haar arm krast om aandacht te krijgen van haar vader, die een kind heeft met een tweede vrouw etc.
Lut Celie , ISBN 9789056178482 .

Lieve Hemel

Bundel met beschouwingen door bekende deskundigen, verhalen van diverse auteurs en teksten door jongeren met als hoofdthema dood en rouw in het leven van kinderen en jongeren en de mensen die nauw met hen verbonden zijn, persoonlijk en qua werk.
René Diekstra , ISBN 9789061128236 .

Kun Je De Dood Ook Groeten?

In dit boek zijn gedichten over afscheid verzameld, geschreven voor kinderen en jongeren. Waarschijnlijk voelen ook volwassenen zich aangesproken door deze teksten. Of we nu jong zijn of oud - als we met de dood te maken krijgen, willen we op een of andere manier afscheid nemen van degene die dood is. Of we willen laten merken dat we meeleven. We zoeken dan naar woorden om iets te zeggen waarvoor geen woorden bestaan. Dichters kunnen soms wel woorden vinden voor het onzegbare. De teksten in deze bundel gaan over de dood van een ouder, broer of zus, van een oma of opa, van dieren, en van een vriend of vriendin. Verder zijn er gedichten opgenomen over de eigen dood en over gevoelens bij een verlies, zoals verdriet, boosheid, angst en verwarring. Ook troosten komt aan bod. De bundel eindigt met gedichten over de dood zelf.
Fiddelaers , ISBN 9789043506021 .

Kinderen in spagaat

Leoniek van der Maarel werkt al jaren met kinderen die geconfronteerd worden met het verlies van een ouder. Ze laat in haar boek zien dat kinderen niet alleen rouwen na de dood van een ouder maar ook na een echtscheiding, en dat hun rouw in beide situaties vaak dezelfde fases doorloopt. Ook benadrukt ze dat de omgeving in deze turbulente periode een belangrijke rol speelt. Kinderen komen zelf aan het woord over wat voor hen werkt en wat absoluut niet. Dat maakt het boek bijzonder.
Leoniek van der Maarel , ISBN 9789025902018 .

Kinderen helpen na een schokkende gebeurtenis

Dit boek stelt het eigen verwerkingsproces van kinderen centraal. Deze heldere en praktische handleiding is bestemd voor iedereen die leeft of werkt met kinderen en jongeren en hen vroeg of laat moet opvangen na een schokkende gebeurtenis.
Slachtofferhulp , ISBN 9020952609 .

Jou langzaam loslaten

Karin is 12 als haar moeder ernstig ziek wordt. Als Karin 14 is, overlijdt haar moeder. Haar ouders hebben haar nooit volledig geïnformeerd over de ziekte. Een aantal jaar later gaat Karin met haar verdriet, woede en schuldgevoel aan de slag.
Frankenhuyzen van K. , ISBN 9789060207116 .

Je moet dansen op mijn graf

een leven en een dood in vier delen, honderdzeventien stukjes, zes doorlopende verslagen en twee krantenknipsels, een paar grappen, met een stuk of drie puzzels, wat voetnoten en af en toe een ramp om het verhaal te laten lopen
Aidan Chambers , ISBN 9789045119359 .

Ik mis je in alle kleuren

Een prachtig en kleurrijk geïllustreerd boek met ontroerende en zeer toegankelijke gedichten over rouw en afscheid. Geen boekje om in één keer uit te lezen, maar wel om steeds weer op te pakken en je te laten raken door de warme woorden, speelse tekeningen of persoonlijke verhaaltjes bij de gedichten, die bijna allemaal zijn geschreven voor mensen die persoonlijk met een verlies te maken kregen. Maar ook anderen zullen zich er vast en zeker in herkennen. En niet alleen volwassenen. Ook aan kinderen en jongeren wordt in eenvoudige en beeldende taal verteld wat verdriet met je kan doen, maar vooral hoeveel troost het kan geven om het te delen met anderen.
Margreet Jansen , ISBN 9789082442403 .

Ik ga dood! Wat nu?

Dit werkboek heb ik gemaakt om jou, papa, mama en anderen die voor jou belangrijk zijn een beetje te helpen bij de vragen die je kunt hebben rondom je dood. Ik wil samen met jou in dit boek werken, als je dat goed vindt. Ik zou je graag willen helpen. Ik hoop dat jij mij ook kan helpen, want ik heb een heleboel vragen voor jou. Dat zie je vanzelf als je in dit boek gaat werken.
S. Dietvorst , ISBN 9789073460768 .

Het Tweede Dagboek Van Els

Els Rainson, een meisje in gevecht met kanker. Leukemie-kes was haar eerste dagboek. Daarmee nam ze overrompelend bezit van al wie haar las. 'Respect voor het leven krijg je van zo'n ziekte', schreef ze op het einde. Maar ook van zo'n dagboek en zo'n meisje. Haar tweede dagboek is de strijd van de achttienjarige Els met de dood, het dagboek van haar laatste levensmaanden. Vol jonge overmoed bleef ze zeggen hoe mooi alles was, in een taal vol tederheid en licht. Ze overleed op 14 februari 2002.
Els Rainson , ISBN 9789064452949 .

Het regent in mijn toekomst

Wanneer een kleinkind overlijdt, lijden de grootouders op twee fronten: ze rouwen om het verlies van hun kleinkind, en ze voelen de pijn van hun kind. Ze zetten vaak hun rouw opzij om hun eigen kind bij te staan. 
De rouw van grootouders heeft eigen kenmerken en is anders dan de rouw om een eigen kind. De verhalen maken duidelijk hoe moeilijk het is als grootouder met lege handen te staan, maar laten de lezer ook delen in de warmte en troost die er in gezinnen kan zijn.
Maria de Greef , ISBN 9789025960223 .

Hellup, mijn papa gaat dood!

Een jongen van acht jaar verliest zijn vader aan een ernstige ziekte, slokdarmkanker. Ondanks intensieve behandelingen wordt zijn vader niet beter en hij kiest uiteindelijk, na anderhalf jaar ziekte, voor actieve euthanasie. Het kind ervaart hoe ziekte en dood zijn jonge leventje op z'n kop zetten.
Ria Waccary , ISBN 9789081152419 .

Er zijn voor jou

Omgaan met jonge mensen die rouwen. Het boek richt onze aandacht op gedrag dat 'normaal' is of 'ons zorgen' kan maken. We krijgen specifieke rouwadviezen als ouder of familielid en als begeleider in onze zorgvolle aandacht en voor onze manier van troosten. Het boek biedt heel bruikbare werkvormen en filmbesprekingen aan om als ouder, leerkracht of begeleider mee aan de slag te gaan, ook op momenten waarop verlies niet expliciet aan de orde is, maar we hen wel gevoelig willen maken voor dit aspect van het leven
C. vanden Abbeele , ISBN 9789020957389 .

Briefjes Op De Keukentafel

Claire’s moeder heeft een drukke baan. De communicatie tussen moeder en dochter verloopt voornamelijk via briefjes. Maar langzaam veranderen de briefjes van toon, en blijkt dat de moeder ernstig ziek is. Wat volgt is een aangrijpend verhaal over ziekte en afscheid, dat alle generaties in het hart zal treffen.
Alice Kuipers-Bos , ISBN 9789045800202 .

Als jongeren rouwen

Hoe vang je een jongere die een dierbare heeft verloren zo goed mogelijk op? Waar doe je goed aan en wat kun je beter achterwege laten? Rouwtherapeute Annelyn de Boer zet in 80 korte, prettig leesbare en praktische tips uiteen hoe je een rouwende jongere het best tot steun kunt zijn. Niet alleen direct na een overlijden, maar zeker ook op de lange termijn. Een ideaal hulpmiddel voor ouders/verzorgers, docenten en werkgevers. Inclusief tips voor de rouwende jongere zelf.
Annelyn de Boer , ISBN 9789491687051 .

De gelukvinder

Hamayun zit in Havo 4 en werkt mee aan de voorstellingen van het schooltoneel. Hij schrijft een stuk over zijn eigen verleden. Over het dagelijks leven in Kaboel, en de grappen die hij uithaalt met zijn vriendjes. Over de nacht dat de Taliban zijn vader gevangen nemen. Over de vlucht van het gezin, over de lange tocht die hij met zijn ouders en jongere broer en zusje moet ondernemen. Na een halfjaar komen ze in Nederland in een asielzoekerscentrum terecht. Hamayun vindt Nederland fris, en groen. En hier kan het gezin vrijer denken. Hier is er een toekomst mogelijk. Hamayun wil graag naar de filmacademie. Maar mogen ze wel blijven?
Edward van de Vendel Anoush Elman , ISBN 9789045105918 .

Vragen

Mijn man is enkele jaren geleden overleden. Ik heb in de periode erna veel steun gehad van mijn oudste zoon. Inmiddels is hij veertien jaar. Ik heb nu een fijne nieuwe vriend gevonden. Mijn jongste zoontjes zijn gek op hem, maar mijn zoon van veertien wil hem niet accepteren. Ik begrijp hier niks van, want nu wordt hij meer ontlast en wil hij dat niet.

Waarom hij
Schaamtegevoel
Bot doen over de over de overledene
Vreselijk missen
Liever leeftijdsgenoten dan volwassenen
Verdriet niet laten zien aan ouders
Herinneringen voor later
Rouwen is nooit klaar
Maak het grote verdriet en het gemis bespreekbaar
Na 6 jaar heeft overlijden nog effect
Rouw en verdriet
Verdriet verstoppen
Liever niet praten met volwassenen
Soorten verdriet
Angst en paniek
Schaamtegevoel
Leeg gevoel
Na jaren nog missen
www.rietfiddelaers.nl (http://www.rietfiddelaers.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

Deze website geeft informatie over rouwverwerking en biedt trainingen en opleidingen aan op het gebied van coaching bij rouw en verlies.

www.kindenrouw.nl (http://www.kindenrouw.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

Deze website is gericht op het geven van voorlichting aan ouders en kinderen en jongeren wanneer een familielid of een voor het kind/jongere ander belangrijk persoon is overleden.
Kind en rouw richt zich ook tot scholen, clubs en verenigingen. Dit met als doel de sociale omgeving van het kind te helpen om op een juiste wijze te reageren op het rouwproces van het kind/de jongere en de daarmee gepaard gaande verwerkingsproblemen.

www.rouwkalender.nl (http://www.rouwkalender.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

De rouwkalender brengt de realiteit van iedere dag uit het leven van een rouwende onder woorden. U kunt de rouwkalender bestellen voor uzelf als u een dierbare hebt verloren of voor iemand anders die een dierbare heeft verloren.

www.rouwhulp.nl (http://www.rouwhulp.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

Op deze website vindt u informatie over onder andere cognitief gedragstherapeutische behandelprogramma’s voor kinderen, jongeren en volwassenen in rouw. Er staat uitgebreide informatie over het programma Rouwhulp op de site. Dit is een vroegtijdige, preventieve behandeling voor kinderen en jongeren in rouw.

www.in-de-wolken.nl/ (https://www.in-de-wolken.nl/) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

Webwinkel met veel boeken, troostcadeautjes en andere materialen met betrekking tot echtscheiding en kinderen en jongeren

verliesverwerken.nl (http://www.verliesverwerken.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

De website van landelijke stichting rouwbegeleiding. Op deze website kunt u vragen stellen, contact opnemen met lotgenoten, literatuur over rouwverwerking en belangrijke adressen vinden.

kinderkanker.nl (http://www.kinderkanker.nl) (Opent een nieuw venster)(Opent een nieuw venster)

Deze site gaat over kinderen met kanker. U vindt er algemene informatie over kanker bij kinderen, diagnose, erfelijkheid en behandeling.

Uitgebreide informatie

Belangrijk om te weten  

Filmjes over doodgaan, begraven en cremeren  

Het overlijden betreft geen gezinslid

TIPS:

Laat uw kind iets meegeven aan de overledene
Veel kinderen/tieners vinden het fijn om iets van zichzelf mee te geven aan de overledene. Hij of zij kan dit bijvoorbeeld in de kist van de overleden dierbare leggen. Of later op het graf of bij de urn.

Uw kind wijzen op het forum van Stichting Achter de Regenboog
http://www.achterderegenboog.nl/forum/

Over de overledene blijven praten
U kunt met enige regelmaat over de overledene spreken. Zorg dat het denken aan de overledene en het verdrietig zijn om de overledene geen taboe wordt.

Interesse tonen en hulp aanbieden
Bied uw hulp en ondersteuning aan aan uw kind. Toon interesse in uw kind en zijn of haar gedachten en gevoelens. Jongeren die zich losmaken van huis, hebben soms behoefte aan iemand buiten te gezinssituatie die ze de ruimte geeft om over hun gevoelens te praten. Dat kan bijvoorbeeld een leraar zijn, maar ook een vriend of een familielid. Laat uw kind weten dat dat ook OK is.


Ontschuldigen
Jongeren voelen zich soms schuldig over de dood van dierbare. Ze denken dat zij het hadden kunnen voorkomen door iets niet of juist wel te doen. Ze kunnen zich ook schuldig voelen omdat ze bijvoorbeeld voor het overlijden ruzie hebben gemaakt met degene die is overleden en geen gelegenheid hebben gehad om het goed te maken. Maak uw kind duidelijk dat er geen reden is om zich schuldig te voelen. Zorg wel dat uw kind over zijn eventuele schuldgevoelens kan praten, wimpel ze niet meteen weg.

Anne verloor haar vader en vertelt over haar gevoelens van spijt:


Uit: Het gevoel van allerzielen, een film van Jacco Groen, Springfilm

Het overlijden van een gezinslid is aanstaande

TIPS:


Laat uw kind iets geven aan de ernstig zieke ouder, broer of zus 
Veel jongeren vinden het fijn om iets te geven aan een gezinslid dat zal komen te overlijden. Dat kan een gekocht cadeautje zijn of iets van hem of haar zelf bij de dierbare blijft tot en na het overlijden.

Herinneringen voor later
Als uw partner gaat overlijden, stel hem of haar dan voor een dagboekje of brievenboekje bij te laten houden voor uw kind/de kinderen. Voor uw kind(eren) kan het ook heel waardevol zijn als uw partner een brief schrijft, speciaal voor hem/haar/hen. Het maken van een film is ook een mooie mogelijkheid. Herinneringen-enzo interviewt bijvoorbeeld mensen die weten dat ze gaan sterven en legt dit interview vast op film.

Helpen om samen een cadeautje uit te zoeken voor uw kind door de zieke
U kunt degene die gaat overlijden helpen om samen met uw kind/de kinderen een speciaal cadeautje uit te zoeken voor het kind/elk kind. Bijvoorbeeld een sieraard of iets anders 'blijvends'. Dit kan online of mogelijk kunt u zorgen voor folders of foto's van mogelijke cadeaus.

Uw kind/de kinderen informeren over wat komen gaat
Het is uw kind(eren) belangrijk dat zij ruim van tevoren worden voorbereid op wat komen gaat. Hoe ziek wordt papa, mama of hun broer of zus? Krijgen ze veel pijn? Gaat hij/zij naar het ziekenhuis om te sterven of blijft hij of zij thuis? Het is voor jongeren fijn om zoveel mogelijk duidelijkheid te hebben. Er zijn diverse boeken die u kunt gebruiken bij het voorbereiden op de laatste fase en het overlijden en de uitvaart. 
Op onze website worden de meest gestelde vragen door jongeren over doodgaan, begraven en cremeren beantwoord in de vorm van korte filmpjes. U kunt uw kind(eren) wijzen op deze filmpjes of ze samen bekijken.

Het kind/de kinderen betrekken bij de voorbereidingen voor de uitvaart
Het is voor jongeren fijn om betrokken te worden bij de plannen en voorbereidingen van de uitvaart. Vertel ook hoe de uitvaart ongeveer zal gaan, voor zover u dat al weet. Uw kind kan helpen met het dragen van bloemen bijvoorbeeld, of met het beschilderen of dragen van de kist. Uw kind kan helpen met opstellen van de rouwbrief, muziek uitzoeken of misschien wil uw kind iets zeggen of voorlezen tijdens de dienst.

Niet denken dat u op alle vragen antwoord moet weten
Jongeren kunnen met heel veel vragen rondlopen, het is fijn als u daar voor open staat. Dit kunnen ook vragen zijn waar u het antwoord niet op weet. U kunt dit gerust zeggen. Vaak is het zelfs een geruststelling dat volwassenen het antwoord op sommige vragen ook niet weten. U kunt ook voorstellen om samen op zoek te gaan naar het antwoord. Bijvoorbeeld op het internet of bij een deskundige.

Vastleggen van de uitvaart
Jongeren kunnen zich later vaak weinig of niets herinneren van de uitvaart. Beeldmateriaal kan dan ook heel waardevol zijn. U kunt iemand opnamen of foto’s laten maken van de uitvaart. Als dat te duur is dan kunt u overwegen geld voor de foto's/film te vragen in plaats van bloemen,

Troostcadeautje
Geef de een troostcadeautje: bijvoorbeeld een een zorgenpoppetje (Wereldwinkel) of een boek. Op www.in-de-wolken.nlen www.troostgeschenk.nl vindt u meer ideeën voor troostcadeaus.

Het overlijden van een gezinslid is kort geleden

TIPS:

Het slechte nieuws vertellen: wees duidelijk en niet te lang van stof
Bereid het vertellen van het slechte nieuws even voor, uw kinderen zullen zich altijd herinneren hoe en wanneer ze het hoorden. Als u uw kind(eren) vertelt over het overlijden dan is het belangrijk uw kind(eren) zich veilig voelt/voelen. Wees duidelijk en niet te lang van stof en zorg dat u echt contact heeft met uw kind(eren). Vertel hem of haar dat u iets heel verdrietigs te vertellen heeft: ... is dood. Vertel de oorzaak van het overlijden zonder gruwelijke details, daar heeft uw kind niets aan. Zo’n bericht is voor een ouder heel heftig en zwaar om te vertellen. U kunt gerust laten zien dat u er verdrietig over bent. Geef uw kind de ruimte om vragen te stellen en om het bericht te laten bezinken. Zorg dat u er bent voor uw kind, dat hij of zij zich vrij voelt om bij u troost te zoeken of om vragen te stellen. 

Uw tiener/de kinderen betrekken bij de uitvaart
Het is voor tieners fijn om betrokken te worden bij de voorbereidingen voor de uitvaart. Vertel ook hoe de uitvaart ongeveer zal gaan, voor zover u dat al weet. Hij of zij kan helpen met het dragen van bloemen bijvoorbeeld, met het uitzoeken van muziek, het opstellen van de rouwbrief en/of met het beschilderen of dragen van de kist. Uw kind kan ook iets(van zichzelf) meegeven in de kist. Mogelijk wil uw kind iets zeggen of voorlezen tijdens de dienst.

Vastleggen van de uitvaart
Uw kind kan zich later misschien weinig herinneren van de uitvaart. Beeldmateriaal kan daarom heel waardevol zijn voor uw kind(eren). U kunt iemand opnamen of foto’s laten maken van de uitvaart. Als dat te duur is dan kunt u overwegen geld voor de foto's/film te vragen in plaats van bloemen.

Troostcadeautje
Geef uw kind(eren) een troostcadeautje. U kunt dit moment aangrijpen om aan te geven dat u denkt dat uw kind soms verdrietig kan zijn door de situatie en dat u het graag wilt troosten. Door er te zijn en te luisteren en tranen te drogen én met een troostcadeautje. U kunt daarbij denken aan een dankbaarheidstreng, een troostpoppetje (te koop bij wereldwinkels), of een jeugdboek over rouw.

Maak het grote verdriet en het gemis bespreekbaar
Laat uw kind weten dat het bij u terecht kan. Jongeren hebben vaak de neiging om hun ouders te sparen. Die hebben het al moeilijk genoeg, denken ze.

Bram verloor zijn broer en herkent dat:


Uit: Het gevoel van Allerzielen. Een film van Jacco Groen, Springfilm.


Herinneringen voor later
Schrijf in de loop van de tijd herinneringen op voor uw kind(eren) en vraag anderen die die overledenen ook goed hebben gekend hetzelfde te doen. Voor uw kind(eren) zijn deze herinneringen (later) van onschatbare waarde! U kunt de genodigden voor de uitvaart ook vragen om herinneringen en foto's mee te nemen op de dag van de uitvaart. Op een later moment kunt u deze bundelen voor uw kind(eren) en uzelf. Het is voor jongeren fijn als u hem of haar wat spulletjes van de overleden dierbare geeft.

De moeder van Bram vertelt hoeveel steun hij heeft aan tastbare herinneringen aan zijn overleden broer:


Uit: Het gevoel van Allerzielen. Een film van Jacco Groen, Springfilm.

Het overlijden is langer dan een jaar geleden  

Hij/zij heeft zelf een einde gemaakt aan het leven  

Het stiefgezin  

Uw kind gaat deelnemen aan een sterprogramma  

Wanneer zorgen maken?

Het verwerken van een verlies gaat niet vanzelf. Het is hard werken en daarbij is de steun en hulp van mensen in de directe omgeving van grote waarde!